Εντάξει, δεν μπορείς να πεις ότι ‘πέρασε στα ψιλά’… Αρκετά ΜΜΕ έκαναν αναφορές σ’ αυτό το γεγονός που ‘έσκασε’ μόλις την περασμένη εβδομάδα, αλλά τα περισσότερα εστίασαν -για λόγους εντυπωσιασμού, προφανώς, αλλά και γιατί, απλώς, ‘πουλάει’- στο ύψος του προστίμου που καταλογίσθηκε σε δυο από τις πιο γνωστές BigTech, σε αντιδικία τους με απλό πολίτη.

Μια νεαρή Αμερικανίδα χρήστης του Instagram (βλέπε, Meta) και του YouTube (βλέπε, Google) κατηγόρησε τους δυο κολοσσούς ότι ευθύνονται για τον εθισμό της σ’ αυτά, κέρδισε τη δίκη που έγινε στο Λος Άντζελες και μαζί μια ‘παχυλή’ αποζημίωση εκ μέρους τους ύψους 6 εκατ. $ αθροιστικά, με μια απόφαση που πιθανότατα ανοίγει τον ‘ασκό του Αιόλου’ τόσο για τις δυο εταιρίες, όσο και για τον χώρο των κοινωνικών δικτύων, γενικότερα.

Το ‘θύμα’, γνωστή μόνο με το όνομα (που, ενδεχομένως, να είναι και ψευδώνυμο, λόγω της ηλικίας της) Kaley, κατηγόρησε τις δυο BigTech ότι με τη σκόπιμη γενικότερη απραξία τους σε θέματα προστασίας των χρηστών των δικτύων τους, της προκάλεσαν σωματική δυσμορφία, κατάθλιψη και αυτοκτονικές τάσεις. Από την πλευρά τους, οι δυο εταιρίες ανακοίνωσαν ότι θα ασκήσουν έφεση, με το επιχείρημα πως μια εφαρμογή δεν μπορεί να ευθύνεται αποκλειστικά για τα ψυχολογικά προβλήματα μιας έφηβης που τη χρησιμοποιεί, οπότε θα πρέπει να αναμένουμε την κρίση της δικαιοσύνης σε δεύτερο βαθμό.

Όμως, πέρα από την ετυμηγορία του αμερικανικού δικαστηρίου στη συγκεκριμένη περίπτωση, αυτό που ίσως χρειάζεται περισσότερη σκέψη και ανάλυση, είναι η διαφαινόμενη αλλαγή στη νοοτροπία των χρηστών και -ευρύτερα- της κοινής γνώμης απέναντι στις ως τώρα ‘αλώβητες’ BigTech, παρά τις συνεχιζόμενες ‘ατασθαλίες’ τους, για τις οποίες έχουν ήδη τιμωρηθεί με σημαντικά πρόστιμα από τις (ευρωπαϊκές, κυρίως) αρχές; Η υπόθεση του Λος Άντζελες δεν είναι η μοναδική – οι μηνύσεις και οι παραπομπές στα αμερικανικά δικαστήρια από σποραδικές, παλαιότερα, πλέον αυξάνουν εκθετικά.

Στην ίδια δίκη, όπως έγραψε το BBC στην ιστοσελίδα του, ήταν επίσης κατηγορούμενες οι εταιρίες πίσω από το TikTok και το Snap, όμως αυτές προτίμησαν να προχωρήσουν σε εξωδικαστικό συμβιβασμό και να πληρώσουν ‘κάποια’ αποζημίωση στην ενάγουσα. Τα μέτρα προστασίας που όλες λένε ότι έχουν πάρει για την προστασία των ανηλίκων χρηστών τους, δεν κρίθηκαν αρκετά ούτε ικανοποιητικά από το δικαστήριο, εξ ου και η καταδίκη. Αυτές, όμως, επιμένουν και το ερώτημα παραμένει αναπάντητο: τελικά, μήπως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κερδίζουν μεν χρήματα (τι άλλο να επιζητούν, άλλωστε; επιχειρήσεις είναι και μάλιστα κολοσσιαίες), αλλά χάνουν την κοινωνία;

Το BBC επικαλείται τη μαρτυρία ενός παλιότερου στελέχους του Instagram, που δηλώνει ότι είχε από χρόνια προειδοποιήσει ο ίδιος τον Μαρκ Ζούκερμπεργκ για τους κινδύνους, όσον αφορά στους έφηβους χρήστες, τονίζοντας πως το συγκεκριμένο μέσο κοινωνικής δικτύωσης ‘άλλαξε από ένα προϊόν που το χρησιμοποιείς εσύ, σ’ ένα προϊόν που σε χρησιμοποιεί εκείνο’…

Φυσικά, η Meta διέψευσε τους ισχυρισμούς του, όμως, δεν είναι λίγοι αυτοί που πιστεύουν ότι φτάνουμε σε σημείο αντίστοιχο με εκείνο της διαμάχης πολλών κρατών με τις (ακόμα παντοδύναμες, αν και λιγότερο απ’ ό,τι παλιά) εταιρίες καπνού. Οι απαγορεύσεις που τους επιβλήθηκαν τότε (μιλάμε για τα τέλη της δεκαετίας του ‘90), όχι μόνο κρατούν ακόμα, αν δεν επεκτείνονται, έχουν διαμορφώσει ένα καινούριο τοπίο στην αγορά.

Ανάλογη τάση έχει ήδη αρχίσει να διαμορφώνεται και σήμερα, όσον αφορά στα κοινωνικά δίκτυα: αρκετές χώρες ανά τον κόσμο (της δικής μας μη εξαιρουμένης) ανακοίνωσαν ήδη ή εξετάζουν απαγόρευση της χρήσης τους κάτω από κάποια ηλικία. Το όριο ποικίλλει – σ’ εμάς είναι τα 15 χρόνια, με το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης να έχει ζητήσει από τις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες -Google, Meta, Snapchat και Tik Tok- εθελοντική υιοθέτηση της επαλήθευσης ηλικίας των νεαρών χρηστών μέσω KidsWallet και gov.gr Wallet…

Τί άλλο μπορεί να γίνει, πέρα από τις δίκες; Αν παραλληλίσουμε με τους περιορισμούς στα καπνικά προϊόντα, ενδέχεται να δούμε τα επόμενα χρόνια προειδοποιήσεις στις οθόνες μας ότι τα social media κάνουν κακό στην υγεία. Ίσως, πάλι, να ζήσουμε περιορισμούς στις διαφημίσεις και τις χορηγίες εκ μέρους τους; Κι αν γίνει κάτι τέτοιο, σε ποιο επίπεδο θα φτάσει και ποιες χώρες θα αγγίξει; Ίσως να μην είναι τόσο τυχαίοι οι θερμοί εναγκαλισμοί και η στενή (οικονομική και πολιτική) συνεργασία όλων των BigTech με τον Ντόναλντ Τραμπ, ειδικά τώρα, στη δεύτερη θητεία του στον Λευκό Οίκο…